مىشود . برخى او را در طب عملى و تجربى بر بوعلى ترجيح داده‌اند . در سال 251 متولد شده و در سال 313 درگذشته است . قبلًا گفتيم كه ابن النديم او را شاگرد بلخى شمرده است و احتمالًا اين بلخى همان ابوزيد بلخى شاگرد كندى است . عليهذا رازى شاگرد شاگرد كندى است . قرائن ديگرى به دست آمده كه تأييد مىكند استاد رازى همان ابوزيد بلخى است « 1 » ابوزيد در سال 243 يا 244 متولد شد و از شاگرد خود ( رازى ) كه در 251 متولد شده است 7 يا 8 سال بزرگتر بوده است و البته اين بعيد نيست ، خصوصاً با توجه به اينكه رازى در بزرگسالى به تحصيل اشتغال پيدا كرده است . ابوزيد 9 سال هم بعد از شاگرد خود زنده بوده است . استاد ديگر رازى ابوالعباس ايرانشهرى است كه قبلًا نام برديم و اطلاع درستى از او در دست نيست . رازى عقايد فلسفى خاص دارد ، به فلسفهء ارسطويى زمان خويش تسليم نبوده است . در باب تركيب جسم قائل به « اجزاء ذره‌اى » بوده است . عقيدهء خاصى در باب « قدماى خمسه » داشته است كه معروف است و كم و بيش در كتب فلسفه مطرح است . عقايد فلسفى رازى را در باب « قدماى خمسه » فارابى ، ابوالحسين شهيد بلخى ، على بن رضوان مصرى ، ابن الهيثم بصرى رد كرده‌اند . در فهرست كتب رازى ، كتاب فى النبوات آمده كه ديگران به طعن و استهزا نام او را « نقض الاديان » نهاده‌اند و كتاب ديگرى به نام فى حيل المتنبئين كه ديگران به طعن نام او را « مخاريق الانبياء » گذاشته‌اند . اين كتابها در دست نيست ، ولى متكلمين اسماعيلى از قبيل ابوحاتم رازى و ناصرخسرو ( و شايد منقول از ابوحاتم ) در كتب خود به نقل قول از رازى مطالبى آورده مبنى بر اينكه او منكر نبوات بوده است . هرچند ابوحاتم نام رازى را نبرده است و از او با كلمهء « ملحد » ياد كرده است ولى مسلّم است كه منظور او محمد بن زكرياى رازى است . نظر به اينكه آن كتب در دست نيست ، نمىتوان اظهار نظر قطعى كرد ولى از مجموع قرائن مىتوان به دست آورد كه رازى منكر نبوات نبوده و با « متنبئين » ( مدعيان دروغين نبوت ) در ستيزه بوده است . مباحثات رازى با ابوحاتم اسماعيلى در منزل يكى از بزرگان رى در حضور اكابر و بزرگان شهر و « على رؤوس الاشهاد »

--> ( 1 ) . شرح حال و آثار و افكار رازى ، به قلم دكتر مهدى محقق درمقدمهء ترجمهء السيرة الفلسفية رازى ، ص 7 .